Debaty sejmoweIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przewlekłości postępowań sądowych

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo pana marszałka z dnia 8 listopada 2000 r., SPS-0202-5013/00, uprzejmie przedstawiam stanowisko dotyczące interpelacji pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie przewlekłości postępowań sądowych.

   I. Przewlekłość postępowań sądowych od pewnego czasu stanowi poważny problem dla polskiego wymiaru sprawiedliwości. Głównym czynnikiem, który spowodował powstanie zaległości w rozpoznawaniu spraw, był znacznie rosnący wpływ ogółu spraw. W latach 1989-1998 w wyniku systematycznego rozszerzania zakresu właściwości sądów i wzrostu przestępczości wpływ ten zwiększył się aż o 220%. Temu dynamicznemu wzrostowi wpływu spraw sądowych nie towarzyszył - zwłaszcza w pierwszych latach - proporcjonalny wzrost liczby etatów sędziowskich i administracyjnych. Problem wzmocnienia kadrowego sądów, stanowiącego fundamentalny czynnik rzutujący na sprawność postępowania, był i jest jednym z priorytetowych zadań kierownictwa resortu sprawiedliwości, które nie ustaje w działaniach na rzecz poprawy istniejącego stanu rzeczy.

   Pomimo iż w ostatnich latach znacząco wzrosła liczba etatów w sądach, to nie wpłynęło to w sposób radykalny na polepszenie sprawności postępowań sądowych i zmniejszenie zaległości, bowiem znaczną część uzyskanych etatów przeznaczono na realizację nowych zadań, którymi sądy zostały obciążone (prowadzenie rejestru zastawów na rzeczach ruchomych, zadania z zakresu nadzoru sądowego nad postępowaniem przygotowawczym, przejęcie spraw o przestępstwa i wykroczenia skarbowe). Zauważyć również należy, że wraz ze wzrostem liczby spraw kierowanych do sądów z aktem oskarżenia zwiększył się stopień ich skomplikowania, szczególnie w sprawach o przestępstwa gospodarcze. W wielu sprawach wystąpiły powiązania, często w ramach zorganizowanych grup przestępczych, z osobami mieszkającymi za granicą. Zmusza to polskie organy ścigania i sądy do korzystania z zagranicznej pomocy prawnej, co w istotny sposób wydłuża czas trwania postępowań karnych.

   We wszystkich kategoriach przestępstw kryminalnych postępuje brutalizacja działania sprawców popełniających swe czyny z coraz większą bezwzględnością oraz częściej przy użyciu broni i innych niebezpiecznych narzędzi. Pojawły się i umocniły grupy przestępcze działające w sposób zorganizowany z udziałem obywateli państw obcych. Znacznie obniżyła się sprawność postępowań sądowych na skutek nierespektowania przepisów proceduralnych przez uczestników tych postępowań, co znajduje wyraz przede wszystkim w coraz częstszych przypadkach niezgłaszania się na rozprawę zarówno świadków, jak i oskarżonych. Niewątpliwie jedną z istotniejszych przyczyn niskiej sprawności postępowania było gwałtowne obniżenie się poziomu pracy administracji sądowej, zwłaszcza w wielkich miastach. Kilkuletnie zaniedbania na tym odcinku doprowadziły do bezprecedensowej sytuacji, w której praca sekretarza sądowego, żenująco nisko wynagradzana, stała się tak nieatrakcyjna, że co drugi pracownik sądowy w dużym mieście, po paromiesięcznym przeszkoleniu, opuszczał sąd dla uzyskania lepszych warunków płacowych. Sytuacja finansowa urzędników administracyjnych wymiaru sprawiedliwości uległa jednak poprawie po wejściu w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. ustawy o pracownikach sądów i prokuratur. Poprawia się również baza lokalowa sądów, jak i ich komputeryzacja.

   Od dwóch lat realizowany jest całościowy plan uzdrowienia sądownictwa powszechnego. Sukcesywnie dokonywane są zmiany w prawie mające na celu uproszczenie i przyspieszenie procedur w postępowaniu sądowym cywilnym i karnym. Prawo dostosowywane jest do przemian społecznych i gospodarczych oraz prawa Unii Europejskiej. Tworzone są wydziały cywilno-karne, które przejmą orzecznictwo w sprawach o wykroczenia. Należy oczekiwać, że wszystkie te działania pozwolą zmniejszyć zaległości, tym bardziej że już obecnie zwiększyła się liczba spraw załatwianych przez sądy. Jednak osiągnięcie wyraźnej poprawy sprawności postępowań sądowych będzie trudne i długotrwałe.

   II. Odnośnie zaś do orzeczenia Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 26 października bieżącego roku dotyczącego Andrzeja Kudły dotychczas Ministerstwo Sprawiedliwości nie otrzymało wyroku w powyższej sprawie. Tym samym w chwili obecnej nie mogą być podejmowane działania zmierzające do wprowadzenia możliwości sądowej skargi na przewlekłość postępowania. Zauważyć również należy, że w większości krajów europejskich nie ma możliwości sądowej skargi na przewlekłość postępowania. Dopiero po zapoznaniu się z treścią orzeczenia w sprawie Andrzeja Kudły będzie możliwe rozważenie potrzeby opracowania projektu aktu prawnego dotyczącego sądowej skargi na przewlekłość postępowania i związanego z tym systemu odszkodowań. Aktualnie związanych z tego rodzaju odszkodowaniami wydatków, a byłyby one niewątpliwie spore, nie przewiduje budżet resortu wymiaru sprawiedliwości tym bardziej, że nie jest w stanie zaspokoić innych niezbędnych potrzeb. Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, uprzejmie dziękuję panu marszałkowi za zainteresowanie problemem i zapewniam, że sprawność postępowań sądowych jest przedmiotem stałego zainteresowania kierownictwa resortu i prezesów sądów.

   Minister

   Lech Kaczyński

   Warszawa, dnia 13 grudnia 2000 r.